Od Czarnolasu do Borejkowszczyzny. Poeci ziemiańskiej prowincji

Dyspozycje ogólne:

            Formuła Od Czarnolasu do Borejkowszczyzny... otwiera pulę tematów, które mogą się koncentrować wokół „długiego trwania” przejawów poezji prowincji, wokół dialogów twórców (np. Kasper Miaskowski, Wacław Potocki czy Franciszek Karpiński wobec Jana Kochanowskiego, tradycje poezji Władysława Syrokomli czy Wincentego Pola)  bądź wokół sylwetki, biografii,  dorobku jednego z wymienionych twórców. Uczestnik wybiera jeden z dwóch zasadniczych obszarów: a) literatury dawnej (od XVI do XVIII wieku) lub b) literatury XIX stulecia. Lista autorów nie jest zamknięta. W pracy warto zwrócić uwagę na poniższe, wybrane problemy:

Dyspozycje szczegółowe:

– prowincja jako otium humanisty: „wieśne wczasy i pożytki”, „niepróżnujące próżnowanie”, „zabawki wierszem”; poezja ziemiańska dawnej Polski, jej wzory i realizacje;

– prowincja jako miejsce: dom (przestrzeń domowa, dzieciństwo, więzi rodzinne), dwór, gospodarstwo i ich poetyckie transpozycje; krajobraz, pamięć historyczna, koloryt społeczny, folklor; natura i kosmos;

– prowincjonalna formacja i biografia poety; prowincja jako wybór, wartość, konieczność;

– antynomie prowincjonalnego bytowania: autonomia – zależność, wspólnota – wyobcowanie, swoje - obce; dostatek – ubóstwo; życie osiadłe – migracje, spełnienie – rozczarowanie; miasto -wieś; mit, idylla, rzeczywistość;

– tradycje biblijne i antyczne, gatunki klasyczne, formy rodzime, stylizacja ludowa w twórczości poetów prowincji; obiegi i instytucje życia literackiego poza wielkimi centrami kulturowymi, piśmienność i oralność;

– prowincja jako „mała Rzeczpospolita”: powinności rycerskie, obowiązki obywatelskie, lokalne echa wielkich wydarzeń; topika religijna i świecka;

Pan Tadeusz jako synteza poezji prowincji;

-  słowo przedstawione: jak jest stylizowana mowa środowiska szlacheckiego w poezji Mickiewicza i Pola;

-  tradycje obyczajowe, krąg wartości, stereotyp prowincjonalny w gawędach Wincentego Pola;

-  poezja Syrokomli: etos prowincjusza, światły partykularyzm, koloryt regionalny;

-  Syrokomla w „małym światku” literatów i artystów Wileńszczyzny. 

 

Bibliografia podmiotowa

 

J. Kochanowski, Dzieła polskie, t. 1-2, oprac. J. Krzyżanowski, Warszawa 1967 lub wydania późniejsze.

J. Kochanowski, Fraszki, oprac. J. Pelc, Wrocław 1998, BN I, 163.

J. Kochanowski, Pieśni, oprac. L. Szczerbicka-Ślęk, Wrocław 2008, BN I, nr 100.

J. Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1997, BN I, 1.

K. Miaskowski, Zbiór rytmów, wyd. A. Nowicka-Jeżowa, Warszawa 1995, Biblioteka Pisarzy Staropolskich t. 3. Dostępne w całości na stronie http://ibl.waw.pl/3bps.pdf.

F. Karpiński, Poezje wybrane, oprac. T. Chachulski, Wrocław 1997, BN I, 89 lub F. Karpiński, Wiersze zebrane, cz. I, wyd. T. Chachulski, Warszawa 2005. Biblioteka Pisarzy Polskiego Oświecenia, t. 5. Dostępne na stronie http://ibl.waw.pl/5bppoocr.pdf.

F. Karpiński, Historia mego wieku i ludzi, z którymi żyłem, oprac. R. Sobol, Warszawa 1987.

W. Potocki, Dzieła, oprac. L. Kukulski, t. 1-3, Warszawa 1987.

A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, oprac. S. Pigoń, Wrocław 1980 (lub dalsze wyd.), BN I, 83.

W. Syrokomla, Wybór poezji, oprac. F. Bielak, Wrocław 1970, BN I, 54.

W. Pol, Dzieła poetyckie, oprac. J. Sroczyński i M. Wiśniowiecki, t. 1-4, Stanisławów 1904; tom 4, zawierający wiersze, dostępny http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=14644.

Z. Gloger, Rok polski w życiu, tradycji i pieśni, Warszawa 2012 lub inne wydanie.

Helikon sarmacki. Wątki i tematy polskiej poezji barokowej, oprac. A. Vincenz i in., Wrocław 1989, BN I, 259.

Idylla polska. Antologia, oprac. A. Witkowska i I. Jarosińska, Wrocław 1995, BN I, 284.

Staropolska poezja ziemiańska. Antologia, oprac. J.S. Gruchała i S. Grzeszczuk, Warszawa 1988.

 

Bibliografia przedmiotowa:

 

M. Barłowska, „Nasz Kochanowski”. Studia z recepcji poety w wieku XVII w. Katowice 2014.

J. Burszta, Chłopskie źródła kultury, Warszawa 1985.

T. Chachulski, Opóźnione pokolenie. Studia o recepcji „głębokiej” Jana Kochanowskiego w poezji polskiej XVIII wieku, Warszawa 2006.

A. Czechowicz, Różność w rzeczach: o wyobraźni pisarskiej Wacława Potockiego, Warszawa 2008. Studia Staropolskie. Series Nova, t. 16.

B. Dopart, Polski romantyzm i wiek XIX. Zarysy, rekonesanse, Kraków 2013 (tu: artykuły o szkole litewskiej).

F. Fornalczyk, Hardy lirnik wioskowy. Studium o Kondratowiczu-Syrokomli, Poznań 1972.

J.S. Gruchała, S. Grzeszczuk, Staropolska poezja ziemiańska, wstęp w: Staropolska poezja ziemiańska. Antologia, jw.

P. Hertz, Świat i dom. Szkice i uwagi wybrane, Warszawa 1977.

Historik a literát v provincii. Historyk i pisarz na prowincji, red. K. Czajkowski, J. Malura, J. Spyra, Ostrava 2015 (tu zwłaszcza: M. Kisiel, Prowincja jako kategoria kultury literackiej).

Kochanowski. Z dziejów badań i recepcji twórczości, wybór tekstów, oprac. i wstęp M. Korolko, Warszawa 1980.

K. Koehler, Domek szlachecki w literaturze polskiej epoki klasycznej, Kraków 2005.

J. Kott, Prowincjonalny Karpiński, wstęp w: F. Karpiński, Wiersze wybrane, Warszawa 1966.

E. Lasocińska, Epikurejska idea szczęścia w literaturze polskiej renesansu i baroku: od Kallimacha do Potockiego, Warszawa 2014. Studia Staropolskie. Series Nova, t. 41.

Lektury polonistyczne. Jan Kochanowski, red. A. Gorzkowski, Kraków 2001.

M. Łoboz, Śpiewak pieśni niedogranych: w kręgu twórczości Wincentego Pola, Wrocław 2004.

J. Maciejewski, „Folklor” środowiskowy. Sposób jego istnienia, cechy wyodrębniające (na przykładzie „folkloru” szlacheckiego XVII i XVIII w.), w tegoż: Obszary i konteksty literatury, Warszawa 1998.

M. Maciejewski, „Choć Radziwiłł, alem człowiek...” Gawęda romantyczna prozą, Kraków 1985.

Z. Myczkowski, Tożsamość miejsca w krajobrazie, w: Fenomen genius loci. Tożsamość miejsca w kontekście historycznym i współczesnym, red. B. Gutowski, Warszawa 2009.

S. Nieznanowski, O poezji Kaspra Miaskowskiego. Studium o kształtowaniu się baroku w poezji polskiej, Lublin 1965.

A. Nowicka-Jeżowa, Wprowadzenie do lektury, wstęp w: K. Miaskowski, Zbór rytmów, jw.

Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych, red. A. Chwalba, Warszawa 2006.

J. Pelc, Kochanowski - szczyt renesansu w literaturze polskiej, Warszawa 2001.

J. Pelc, Jan Kochanowski w tradycjach literatury polskiej (od XVI do połowy XVIII w.), Warszawa 1965.

E. Rybicka, Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, Kraków 2014.

R. Sobol, Ze studiów nad Karpińskim (1), Wrocław 1967.

R. Sobol, Franciszek Karpiński, Warszawa 1979 lub wyd. nast.

K. Stępnik, Poetyka gawędy wierszowanej, Wrocław 1983.

M. Stolzman, Nigdy od ciebie miasto... Dzieje kultury wileńskiej lat międzypowstaniowych (1832-1863), Olsztyn 1987.

Świat Wincentego Pola: romantyzm, realizm, pamięć, red. A. Timofiejew, Lublin 2015.

T. Ulewicz, Zagadnienie sarmatyzmu w kulturze i literaturze polskiej, Kraków 1963.

A. Zajączkowski, Szlachta polska. Kultura i struktura, Warszawa 1993.

C. Zgorzelski, Gawędziarz szlachecki i „lirnik wioskowy”, w tegoż: Zarysy i szkice literackie, Warszawa 1988.

Por. również bibliografię do tematów na zawody I stopnia XLIV OLiJP (2014): Władysław Syrokomla (Ludwik Kondratowicz) – wybitny poeta krajowego romantyzmu  (http://www.olijp.pl/?q=node/2148); XLV OLiJP (2015): Wielka opowieść i romantyczne piękno. W sto osiemdziesiątą rocznicę wydania „Pana Tadeusza” (http://www.olijp.pl/?q=node/2129) oraz bibliografię do odpowiednich tematów w Przewodniku po tematach OLiJP.