Między indywidualizmem a wspólnotą. Paradoksy ludzkich doświadczeń w dramacie polskiego romantyzmu

„Któż mi dał rękę? – dobrzy ludzie i anioły;

Skądże litość, wam do mnie schodzić do tych dołów?

Ludzie? – Ludźmi gardziłem, nie znałem aniołów.”

(Dziady cz.III, w.178-180)

Uwaga: Na temat proponowany nie powstała jeszcze jednolita, obszerna, systematyzująca praca. Problem wymaga dużej samodzielności twórczej lektury i pisania. Podana literatura przedmiotu ma charakter bardzo wybiórczy, można ją wykorzystać głównie jako inspirację i pomoc pośrednią. Ze względu na obszerny materiał źródłowy Olimpijczyk powinien umiejętnie, w ramach projektu kompozycji rozprawy, przedstawiane propozycje rozwinięcia tematu ograniczyć.

 

  1. Czytanie romantyzmu w kontekście utrwalonych stereotypów: poznawcza i społeczna „samowystarczalność” jednostki wybitnej, indywidualisty, genialnego poety…
  2. Dziady cz. II i IV: wspólnota czy samotność bohaterów; rozdźwięk czy szukanie porozumienia (poczucia „bycia razem”): autorska modulacja napięcia między tymi wartościami; akceptowana przez Gustawa samotność czy dramatyczne poszukiwanie wspólnoty – z unickim księdzem, Dziećmi, nieobecną wybranką?
  3. Dziady cz. III i Konrad jako najbardziej znamienny przykład bohatera genialnego, indywidualisty, związanego jednak emocjonalnie, duchowo, społecznie z innymi (i różnymi formami życia wspólnotowego);

 

  1. a)Konrad wobec przyjaciół z celi więziennej; odmienność, ale też wspólnota; intensyfikacja myśli twórczej pod wpływem obserwacji i uświadomień niedoli najbliższych;
  2. b)Przyjaciele i bliscy wobec Konrada (np. matka, Marcelina i Ewa, ks. Piotr; ocalająca bohatera siła ich modlitwy i wstawiennictwa);
  3. c)Bohater Dziadów „wobec” i „z” przyjaciółmi – relacje z innymi w Ustępie do Dziadów cz. III (również na podstawie wiersza Do przyjaciół Moskali);
  4. d)Konrad wobec wspólnoty narodowej – wartości abstrakcyjnej czy realnej?

 

  1. Problem indywidualizmu i „wspólnotowości” w wybranych dramatach Juliusza Słowackiego: na ile świat jego bohaterów jest odmienny od prezentacji rzeczywistości interpersonalnej w Dziadach? W jaki sposób postaci dramatów Słowackiego są zakorzenione w społeczności (lub wyizolowane z niej)?
  2. Na ile dramaty Norwida (Aktor, Pierścień wielkiej damy) oddają autorskie pragnienie współbycia z innymi i nieustanne poczucie wyobcowania?
  3. W jaki sposób dramatopisarze polskiego romantyzmu (można uwzględnić jeszcze Zygmunta Krasińskiego) współbrzmią z sobą w rozpoznawaniu złożoności ludzkich relacji, na ile jednak ich rozpoznania pozostają odmienne?

Bibliografia:

Dramaty Adama Mickiewicza:

A. Mickiewicz, Dzieła, Wydanie Rocznicowe 1798-1998, redakcja naczelna: Z. J. Nowak,
Z. Stefanowska, Cz. Zgorzelski, t. I – XVII, Warszawa 1993-1998 (t. III, oprac. Z. Stefanowska);

Dramaty Juliusza Słowackiego:

J. Słowacki, Dzieła wszystkie, red. J. Kleiner, t. I – XVII, Wrocław 1952 – 1975;

Dramaty Słowackiego można czytać również w wyd. Biblioteki Narodowej (Maria Stuart, Mazepa, Kordian, Balladyna, Lilla Weneda, Fantazy, Ksiądz Marek, Sen srebrny Salomei).

Dramaty Zygmunta Krasińskiego:

Z. Krasiński, Irydion, oprac. W. Kubacki, Wrocław 1967, BN, s. I, nr 42;

Z. Krasiński, Nie-Boska komedia, wstęp i oprac. S. Treugutt, Warszawa 1974, Biblioteka Szkolna;

Z. Krasiński, Nie-Boska komedia, wstęp M. Janion, oprac. tekstu i przypisy oprac.
M. Grabowska, Wrocław 1975, BN, s. I, nr 24.

Dramaty Cypriana Norwida:

Cyprian Norwid, Pisma wszystkie, oprac. J.W. Gomulicki, t. 1 – 11, Warszawa 1971 – 1976 (tom 4 i 5).

Wybrana literatura przedmiotu:

W. Borowy, O poezji Mickiewicza, t. II, Lublin 1958;

M. Cieśla-Korytowska, Dziady Adama Mickiewicza, Warszawa 1995;

B. Dopart, Adam Mickiewicz - „Dziady”, w: Lektury polonistyczne. Oświecenie - romantyzm, t. I, red. A. Borowski i J.S. Gruchała, Kraków 1996;

B. Dopart, Poemat profetyczny. O „Dziadach” drezdeńskich Adama Mickiewicza, Kraków 2002;

"Dziady" Adama Mickiewicza: poemat, adaptacje, tradycje, red. B. Dopart,
Kraków 1999;

K. Górski, Bohater romantyczny; E. Jaworska, Upiór; W. Weintraub, Prometeizm – hasła w: Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz i A. Kowalczykowa, Wrocław 1991;

J. Kleiner, Mickiewicz, t.1 i 2, Lublin 1948 lub Lublin 1995;

W. Kubacki, Arcydramat Mickiewicza, Kraków 1951;

J. Kleiner, Mickiewicz, t. 1, 2, Lublin 1948 lub Lublin 1995;

B. Kuczera-Chachulska, O kształcie gatunkowym IV części „Dziadów”, w: tejże, Przemiany form i postaw elegijnych w liryce polskiej XIX wieku. Mickiewicz- Słowacki - Norwid - Faleński - Asnyk - Konopnicka, Warszawa 2002;

Rozmowy o "Dziadach", red. B. Kuczera-Chachulska, M. Prussak, Warszawa 2005;

S. Pigoń, Do źródeł „Dziadów” kowieńsko-wileńskich, w: tenże, Studia literackie, Kraków 1951;

S. Pigoń, Formowanie „Dziadów” części drugiej, Warszawa 1976;

R. Przybylski, Słowo i milczenie Bohatera Polaków. Studium o „Dziadach”, Warszawa 1993;

Z. Stefanowska, Próba zdrowego rozumu, Warszawa 1976;

Z. Stefanowska, Dziady, hasło w: Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny,
t. 1, Warszawa 1984;

W. Weintraub, Mickiewicz - mistyczny polityk i inne studia o poecie, wybór i oprac.
Z. Stefanowska, Warszawa 1998;

Cz. Zgorzelski, Człowiek w twórczości Mickiewicza, w: tenże, O sztuce poetyckiej Mickiewicza, Warszawa 1976;

M. Zielińska, Opowieść o Gustawie i Maryli, Warszawa 1998.

                                         ***

E. Csató, „Fantazy” jako dramat romantyczny, w: Szkice o dramatach Słowackiego, Warszawa 1966;

J. Kleiner, Juliusz Słowacki, Dzieje twórczości, Kraków 1999;

A. Kowalczykowa, „Fantazy” Juliusza Słowackiego. Widmo bankructwa i harda hrabianka, w: Trzynaście arcydzieł romantycznych, red. E. Kiślak i M. Gumkowski, Warszawa 1996;

A. Kowalczykowa, „Kordian” Juliusza Słowackiego, Warszawa 1990;

A. Kowalczykowa, Słowacki, Warszawa 1994;

E. Łubieniewska, „Fantazy” Juliusza Słowackiego, czyli komedia na opak wywrócona, Wrocław 1985;

J. Maciejewski, „Balladyna”, czyli „świat przez pryzmat przepuszczony”, w: Trzy szkice romantyczne, Poznań 1967;

S. Makowski, „Balladyna” Juliusza Słowackiego, Warszawa 1987;

S. Treugutt, „Fantazy” Słowackiego: rzecz o poszukiwaniu moralnej prawdy, „Tygodnik Kulturalny” 1971, nr 38;

                                                 ***

K. Górski, Posłowie, w: Nie-Boska komedia, Wrocław 1967 (wydanie fotooffsetowe pierwodruku). M. Janion, Zygmunt Krasiński - Debiut i dojrzałość, Warszawa 1962;

J. Kleiner, Zygmunt Krasiński. Dzieje myśli, Lwów 1912, t. I – II;

S. Makowski, „Nie-Boska komedia” Zygmunta Krasińskiego, Warszawa 1971, Biblioteka Analiz Literackich;

S. Skwarczyńska, U źródeł nowatorskiego tematu „Nie-Boskiej komedii”, w: Zygmunt Krasiński. W stulecie śmierci, Warszawa 1960;

A. Waśko, Zygmunt Krasiński. Oblicza poety, Kraków 2001;

M. Janion, Zygmunt Krasiński - Debiut i dojrzałość, Warszawa 1962.

                                                       ***                                        

J. Trzcionka, „Monologami są rozmowy”. Liryczność w „Pierścieniu wielkiej damy” Cypriana Norwida, „Colloquia Litteraria” 2009 nr 7;

I. Sławińska, Reżyserska ręka Norwida, Kraków 1971;

S. Świontek, Norwidowski teatr świata, Łódź 1983;

J. Zach-Błońska, Monolog różnogłosy. O dramatach współczesnych Cypriana Norwida, Kraków 1993;

E. Żwirkowska, Tragedia kultur. Studium o tragedii historycznej Cypriana Kamila Norwida „Kleopatra i Cezar”, Lublin 1991.