Temat szkolny XLV OLiJP - List jako forma wypowiedzi artystycznej

List jako forma wypowiedzi artystycznej

 

Zadaniem olimpijczyka jest zapoznanie się z wybraną literaturą przedmiotu dotyczącą listu jako gatunku wypowiedzi i jego odmian, a następnie poddanie analizie dwu wybranych przykładów zastosowania formy listu w utworach literackich z różnych epok.

Zwróć uwagę na podstawowe problemy poetyki listu:

1. Cechy listu jako gatunku: typ relacji komunikacyjnych charakterystycznych dla tej formy wypowiedzi. Jak można scharakteryzować głównych uczestników komunikacji listowej? jakie typy nadawców i adresatów można wyróżnić?

2. Główne odmiany listu i typy (odmiany gatunkowe) listów literackich różnych epok. W jaki sposób sytuacja historyczna, w której powstają listy (użytkowe i artystyczne) odzwierciedla się w ich tematyce i kształcie?

3. W jaki sposób relacje nadawczo-odbiorcze listu przejawiają się w jego budowie i kształcie językowo-stylistycznym?

4. Charakter i usytuowanie korespondencji między pisarzami – bliżej listu użytkowego czy wypowiedzi artystycznej? Jakie właściwości tekstów decydują o zbliżeniu listów pisarzy do któregoś z obu typów korespondencji?

Przedmiotem pracy winna być analiza dwóch utworów literackich (prozatorskich lub poetyckich) ujętych w formie listu, a pochodzących z różnych epok. Należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:

a) Jak sytuuje się wybrany utwór wśród wielości odmian formy listowej w literaturze danej epoki?

b) Poprzez jakie właściwości utworu realizuje się w nim poetyka listu?

c) Jak kształtują się w utworze relacje między nadawcą a adresatem?

d) Dlaczego w przypadku listu literackiego potrzebna jest kategoria odbiorcy? Jakie są znaki jego obecności w tekście?

e) Jak zbudowana jest dana wypowiedź literacka w formie listu? Jakie elementy kompozycji (np. retoryczne, argumentacyjne, informacyjne, emocjonalno-skojarzeniowe…) decydują o jej kształcie?

f) Stylistyczno-językowe cechy wypowiedzi: jakie jej właściwości wyznacza wybór formy epistolarnej, jakie są znakiem literackości i artystycznego charakteru utworu?

g) Jakim celom służy wybór formy listowej w danym utworze literackim i jak przez ten wybór przejawiają się założenia ideowo-estetyczne kierunku literackiego reprezentowanego przez autora? Dlaczego list został uznany za formę przydatną do realizacji tych założeń? Wybór formy listu literackiego a historyczna i kulturowa sytuacja powstania utworu.

Literatura przedmiotu:

A. Aleksandrowicz, Preromantyczne listowanie jako forma ekspresji uczuć, „Pamiętnik Literacki” 1993, z. 2.

M. Czermińska, Pomiędzy listem a powieścią, „Teksty” 1975, nr 4.

M. Czermińska, Epistolarne formy, w: Słownik literatury polskiej XX wieku, red. zesp., Wrocław 1992 (i wyd. nast.).

J. F. Fert, Norwid poeta dialogu, Wrocław 1982.

A. Kałkowska, Struktura składniowa listu, Wrocław 1982.

K. Krauze, Powieść epistolarna, „Przegląd Humanistyczny” 1963, nr 1.

P. Matuszewska, Drukowane zbiory listów w Polsce XVIII wieku, „Pamiętnik Literacki” 1979, z. 4.

P. Matuszewska, List poetycki w świadomości literackiej polskiego Oświecenia, „Pamiętnik Literacki”, 1970, z. 2.

M. Misiorny, Listy miłosne dawnych Polaków, Kraków 1971.

K. Mroczek, Tytulatura w korespondencji staropolskiej jako problem stosunku między nadawcą a odbiorcą, „Pamiętnik Literacki” 1978, z. 2.

R. Ocieczek, Sławorodne wizerunki. O wierszowanych listach dedykacyjnych z XVII wieku, Katowice 1982.

W. Pusz, Epistolografia menipejska w Oświeceniu postanisławowskim, Łódź 1985.

J. Schnayder, Wstęp, w: Antologia listu antycznego, Wrocław 1959.

Z. Sudolski, Główne tendencje w rozwoju epistolografii romantycznej w Polsce (Mickiewicz – Krasiński – Słowacki – Norwid), „Przegląd Humanistyczny” 1987, nr 2.

Z. Sudolski, Korespondencja Zygmunta Krasińskiego. Studium monograficzne, Warszawa 1968.

S. Skwarczyńska, Teoria listu. Na podstawie lwowskiego pierwodruku opracowali E. Feliksiak i M. Leś, Białystok 2006 (I wyd. Lwów 1937).

S. Skwarczyńska, Wokół teorii listu. (Paradoksy), „Pamiętnikarstwo Polskie” 1972, nr 4; przedruk w: tejże, Pomiędzy historią a teorią literatury, Warszawa 1975.

E. Szary-Matywiecka, „Malwina” czyli głos i pismo w powieści, Warszawa 1994.

Z. Szmydtowa, Listy poetyckie Norwida, w: tejże, Studia i portrety, Warszawa 1969.

A. Witkowska, Wstęp, (szczeg. s. LVIII-LXXXI), w: Polski romans sentymentalny. L. Kropiński, Julia i Adolf; F. Bernatowicz, Nierozsądne śluby. Opracowała A. Witkowska, Wrocław 1971.

Uwaga: obowiązujące dla wszystkich, którzy podejmują ten temat, są przede wszystkim opracowania teoretyczne (jak książka S. Skwarczyńskiej). Spośród pozostałej literatury przedmiotu można dokonać wyboru, dostosowując lektury do omawianych utworów i epok, z których pochodzą.