Temat szkolny XLV OLiJP - Tadeusz Różewicz

Klasycy poezji drugiej połowy XX wieku: Tadeusz Różewicz

 

Uczestnik, korzystając z pomocy nauczyciela, wybiera dwa lub trzy problemy spośród wskazanych dyspozycji (lub proponuje własne ujęcie) i omawia je na przykładzie wybranych przez siebie utworów. Zalecany jest wybór problematyki i utworów spoza szkolnego kanonu (także rozszerzonego); w przypadku tego tematu cenione będą przede wszystkim prace na tematy nowe, nie mające osobnej, szczegółowej literatury przedmiotu.

 

Proponowana problematyka pracy:

 

  • Człowiek wobec zła i komplikacji świata – dylematy moralne podejmowane w poezji Różewicza. Egzegeza zła. Poezja wobec doświadczeń niesionych przez historię – doświadczenie wojny jako punkt krytyczny w myśleniu poety o człowieku, sztuce (poezji), Bogu. Geneza Różewiczowskiego „nihilizmu”.
  • Człowiek poza historią? Jak poeta rozwiązuje stare (niezmienne?) problemy poetyckiej antropologii? Na ile istnieją one poza problematyką wojenną, a na ile splatają się w jedno z tymi  doświadczeniami? Czy i w jaki sposób ewoluują poglądy i świadomość poety wobec tych zagadnień? Zmienność i constans postawy podmiotu Różewiczowskiej liryki.
  • Sposoby kształtowania wypowiedzi poetyckiej; ich odpowiedniość do zawartości poetyckiego komunikatu: właściwości leksykalne, gatunkowe, kompozycyjne i wersyfikacyjne. Koncepcja języka poetyckiego realizowana w dziele Różewicza. Wpływ Różewicza na język i kształt kompozycyjny polskiej poezji XX wieku.
  • Sposoby tworzenia dystansu do świata i czytelnika: ironia, sarkazm, dowcip, humor, groteska, parodia.
  • Poeta jako klasyk – jak rozumiesz takie ujęcie roli twórcy? W jaki sposób poezja Różewicza pogłębia (a może zmienia) rozumienie „bycia klasykiem”? Czym jest klasycyzm w liryce?
  • Stosunek do tradycji: klasycyzm i romantyzm, elegijność ostatniej fazy twórczości, reminiscencje literatury dawnej; dialogi z pisarzami wcześniejszymi i współczesnymi. Różewicza dialog z tradycją a podobne relacje u innych poetów drugiej połowy XX wieku.
  • Co decyduje o „klasyczności” Różewicza: przedmiot jego poetyckiej refleksji, sposób kształtowania poezji, typ autorskiej wrażliwości, charakter odbioru jego twórczości zweryfikowany przez czas? 
  • Różewicz a inni klasycy poezji XX wieku.

 

Literatura podmiotu:

Pełna bibliografia oraz dodatkowe dyspozycje znajdują się w Przewodniku po tematach.  Szczególną uwagę należy zwrócić na następujące pozycje:

Wybrane utwory i tomy wierszy Tadeusza Różewicza:

Utwory zebrane, Wrocław 2003-2006 (Poezja, t. 1-4).

 Poezje, t. 1-2, Kraków 1988.

 Nauka chodzenia. Gehen lernen, Wrocław 2007.

 Kup kota w worku, Wrocław 2008.

 

Literatura przedmiotu:

Opracowania:

Dwadzieścia lat literatury polskiej 1989-2009. Idee, ideologie, metodologie, red. A. Galant, I. Iwasiów, Szczecin 2008.

A. Legeżyńska, P. Śliwiński, Poezja polska po 1968 roku, Warszawa 2000.

A. Legeżyńska, Gest pożegnania. Szkice o poetyckiej świadomości elegijno-ironicznej, Poznań 1999.

K. Maliszewski, Nasi klasycyści, nasi barbarzyńcy. Szkice o nowej poezji, Bydgoszcz 1999.

Nowa poezja polska. Twórcy - tematy - motywy, red. T. Cieślak, K. Pietrych, Kraków 2009.

J. Orska, Republika poetów. Poetyckość i polityczność w krytycznej praktyce, Kraków 2013.

P. Śliwiński, Przygody z wolnością. Uwagi o poezji współczesnej, Kraków 2002.

E. Dąbrowska, Pejzaż stylowy nowej literatury polskiej, Opole 2012.

 

T. Różewicz:

G. Borkowska, O Tadeuszu Różewiczu dzisiaj, w: Sporne postaci polskiej literatury współczesnej, red. A. Brodzka, Warszawa 1994.

S. Burkot, Tadeusz Różewicz, Warszawa 1987.

T. Drewnowski, Walka o oddech. O pisarstwie Tadeusza Różewicza, Warszawa 1990.

Z. Majchrowski, Poezja jak otwarta rana (czytając Różewicza), Warszawa 1993.

Światy Tadeusza Różewicza, red. M. Kisiel, W. Wójcik, Katowice 2000.

P. Matywiecki, Spotkania na równinie, Uparty, uległy, Cierń, w: tegoż Myśli do słów, Wrocław 2013, s. 113-140.