Teatr w nowych mediach

Dyspozycje: 

Nieoczekiwane „zamknięcie” społeczeństwa w domach, przy jednoczesnym wstrzymaniu działalności teatrów, oper, filharmonii, kin, etc. spowodowało o wiele bardziej intensywną aktywność ludzi w tzw. mediach społecznościowych, w tym oczywiście – na rozmaitych forach internetowych. Właściwie każda instytucja kulturalna założyła (bądź uaktywniła) na You Tubie swoją stronę, publikując na niej rozliczne medialne przekazy, w tym wideo rejestracje spektakli, jak również spektakle tworzone z różnych miejsc za pomocą przekazu internetowego.

To nowe, frapujące, zjawisko artystyczne albo zaniknie po zakończeniu obostrzeń koronawirusowych, albo rozkwitnie jako nowa forma artystycznej wypowiedzi.

Dotychczas na polskim gruncie mieliśmy do czynienia tylko z dwiema zinstytucjonalizowanymi teatrami video:  Lothe Lachman Videoteatrem „Poza” Jolanty Lothe i Piotra Lachmana oraz NeTTheatre Pawła Passiniego. Dokonania obu tych teatrów mogą być  punktem wyjścia do rozważań nad nową formą teatralnych działań.

Omów i porównaj różne formy widowiska teatralnego tworzonego przy użyciu nowych mediów, od:

a) prób przeniesienia w świat nowych mediów widowisk granych na scenie (np. Teatr Narodowy w Warszawie, Teatr Ateneum w Warszawie, TR Warszawa, Nowy Teatr w Warszawie, Teatr Dramatyczny  w Wałbrzychu) poprzez

b) widowiska tworzone z myślą o nowych mediach (działalność NeTTheatre Pawła Passiniego i Videoteatru Poza Jolanty Lothe i Piotra Lachmanna) po

c) spektakle tworzone i udostępniane publiczności podczas pandemii COVID-19 przy użyciu dostępnych narzędzi cyfrowych (np. Teatr Współczesny w Warszawie, Teatr Dramatyczny w Warszawie, Teatr im. Modrzejewskiej w Legnicy, Stary Teatr w Krakowie,  Teatr Narodowy w Warszawie, Teatr im. Słowackiego w Warszawie, Teatr im. Jaracza w Olsztynie);

d) różne rodzaje spektakli online: od jedno- po wieloobsadowe, od piosenki, przez poezję po formy dramatyczne, etc.; spróbuj opisać je i dokonać klasyfikacji realizacji w sieci;

– Rozważ, czy i w jakim stopniu działanie teatralne przy użyciu nowych mediów współgrają z nowymi koncepcjami z zakresu teorii teatru.

– Zastanów się nad rolą reżysera w teatrze „nowych mediów”. Jak zmienia się jego udział w tworzeniu przedstawienia – i czy wciąż jest on niezbędny?

– Oceń narzędzia, za pomocą których powstaje spektakl online, na ile podobne są one do filmów kręconych przez komórkę.

– Rozważ sposoby uczestnictwa widza w teatrze nowych mediów. Czy i w jaki sposób można uznać go za współtwórcę spektaklu?

– Czy teatr online może być argumentem na rzecz dyktatury Internetu? (świat w sieci jako dominanta w procesach globalizacji kultury).

 

Proponowana bibliografia:

G. Agamben, Wspólnota, która nadchodzi, tłum. S. Królak, Warszawa 2008

Amalgamaty sztuki. Intermedialne uwikłania teatru, red. J. Limon, A. Żukowska, Gdańsk 2011

Antropologia kultury wizualnej. Zagadnienia i wybór tekstów, oprac. I. Kurz, P. Kwiatkowska, Ł. Zaremba, Warszawa 2012

M. Ćwikła, KULTURA 2.0: Software teatru, „Dwutygodnik”, wydanie internetowe (http://www.dwutygodnik.com/artykul/4046-kultura-20-software-teatru.html)

M. Dancewicz: Performans postmedialny. Współczesny kontekst technologiczny działań performatywnych, Wrocław 2019

M. De Certeau, Wynaleźć codzienność. Sztuki działania, tłum. K. Thiel-Jańczuk, Kraków 2008

„Didaskalia” 157/158, czerwiec–sierpień 2020, wyd. internetowe: https://didaskalia.pl/pl/numer/didaskalia-157-158; część pt. KORONATEATR

Encyklopedia Teatru Polskiego, hasło: D. Sosnowska, nowe media w teatrze - http://www.encyklopediateatru.pl/hasla/267/nowe-media-w-teatrze

L. Jirićka, Zdobywcy scen akustycznych. Od radioartu do teatru muzycznego. Goebbels, Neuwirth, Ammer, Oehring, tłum. Krystyna Mogilnicka, Warszawa 2017

R. Kluszczyński, Film wideo multimedia. Sztuka ruchomego obrazu w erze elektronicznej, Warszawa 1999 [II wyd. Kraków 2001]

R. Kluszczyński, Społeczeństwo informacyjne. Cyberkultura. Sztuka multimediów, Kraków2001 (wyd. II 2002); dostępne jako PDF w Internecie: https://www.academia.edu/4393560/Spo%C5%82ecze%C5%84stwo_informacyjne_-_Cyberkultura_-_Sztuka_multimedi%C3%B3w?auto=download

R. Kluszczyński, Sztuka Interaktywna. Od Dzieła Instrumentu do Spektaklu, Warszawa 2010

R. Kluszczyński, Estetyka sztuki nowych mediów, publikacja na portalu DocPlayer 2020

https://docplayer.pl/6755862-Ryszard-w-kluszczynski-estetyka-sztuki-nowych-mediow.html

S. Kmieciak, Cyberprzestrzeń-cyberobecność-cyberteatr, „Przegląd Kulturoznawczy, 1/2011, s. 107–119

D. Kosiński, Performatyka. W(y)prowadzenia, Kraków 2016

M. Lister, J. Dovey, S.h Giddings, I. Grant, K. Kelly, Nowe media. Wprowadzenie, Kraków 2009

T. Miczka, Rzeczywistość wirtualna nowe szanse i zagrożenia kultury i komunikacji, w: Kultura, język, edukacja, red Robert Mrózek, t. 2, Katowice 1998

T. Miczka, O zmianie zachowań komunikacyjnych : konsumenci w nowych sytuacjach audiowizualnych, Katowice 2001

Między filmem a teatrem II. O Inter- multi- i transkulturowości w sztukach widowiskowych, red. S. Bobowski, P. Rudzki, Wrocław 2014

Nowe media w komunikacji społecznej XX wieku. Antologia, projekt i red. nauk. M. Hopfinger, Warszawa 2005 (rozdz.: Telewizja i wideo, Komputer i sieć, Horyzont komunikacyjny. Próba doagnozy oraz tekst N. Postmanna, Ideologia maszyn: technoka komputerowa, s. 639–650)

Niespodziewane alianse. Sztuki performatywne jutra, red. Mateusz Borowski, Mateusz Chaberski, Małgorzata Sugiera, Kraków 2019

D. Ratajczakowa, Reality Drama, „Dialog” 2004 nr 7; przedr. w: taż, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, Wrocław 2006, t. 2, s.438–450

D. Ratajczakowa, Teatr a nowe media, 2015, tekst w Internecie: PDF na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Badań Teatralnych, www.ptbt.pl – II Zjazd PTBT 2015

RE//MIX: performans i dokumentacja, red. D. Sajewska, T. Plata, Warszawa 2014

D. Sajewska, Pod okupacją mediów, Warszawa 2014

M. Sanakiewicz, Telewizja i performans. Eksperyment z myślenia o mediach, codzienności i polityce, Kraków 2020

P. Sitarski, Rozmowa z cyfrowym cieniem. Model komunikacyjny rzeczywistości wirtualnej, Kraków 1997

A. Słodowik, Jak nowe media opowiadają historie, https://culture.pl/pl/artykul/jak-nowe-media-opowiadaja-historie

Teatr wśród mediów, red. A. Duda, M. Wiśniewska, B. Oleszek, Toruń 2015

Wideo w sztukach wizualnych, red. R. W. Kluszczyński, T. Załuski, Łódź 2018

Współczesny teatr i film wobec wyzwań nowych mediów, red. B. Oleszek i M. Wiśniewska, Toruń 2015

 

Działalność Video Teatru „Poza” i Pawła Passiniego na stronach internetowych; Encyklopedia Teatru  Polskiego oraz Culture.pl; jak również na www.teatr-pismo.pl

oraz: https://interaktywnie.com/biznes/artykuly/wywiady/teatr-online-pawla-passiniego-przekonal-chinczykow-do-wyspianskiego-245710

http://www.teatr-pismo.pl/ludzie/2057/zdejmowanie_bandazy/

Strony internetowe przydatne przy pracy nad tematem:

www.e-teatr.pl; tam także artykuły, recenzje, rozmowy w działach: recenzje, opinie, personalia; przy każdej premierze (po 2003 roku) znajduje się obszerny wybór recenzji prasowych oraz wywiadów z twórcami spektakli, można też zamówić kwerendę materiałów dla premier sprzed 2003 roku

Od nr. 1/2012 „Teatru” w Internecie dostępne są wybrane artykuły z bieżących numerów na stronie www.teatr-pismo.pl

Wybrane artykuły z „Didaskaliów” dostępne są w Internecie na stronie www.didaskalia.pl; od stycznia 2020 „Didaskalia” wydawane są w wersji internetowej

Wybrane artykuły z „Dialogu” dostępne są w Internecie na stronie www.dialog-pismo.pl

Spisy treści czasopism teatralnych od 2000 roku dostępne są na stronie internetowej http://katalog.czasopism.pl

Na wortalu „www.teatralny.pl” znajdują się recenzje wybranych spektakli, także przedstawień i premier online, komentarze, wywiady i artykuły tematyczne od 2013

Artykułów i recenzji można też szukać na stronie https://teatrdlawszystkich.eu (poprzednio „teatr dla was”, z którego teksty pozostały na e-teatrze w dziale recenzji)