Norwid w teatrze

Dyspozycje: 

Dramaturgia Cypriana Norwida nie należy do najczęściej realizowanych dzieł romantycznych w polskim teatrze, tak było i przed rokiem 1939, i po 1945. Generalnie uważano ją za trudną w odbiorze przez widownię i wymagającą dużego wysiłku intelektualnego ze strony inscenizatorów. Tak naprawdę reżyserów „zakochanych” w scenicznym dziele Norwida było tylko dwóch: Wilam Horzyca i Kazimierz Braun. Na szczęście po 1945 r. poszczególne dramaty Norwida realizowali także inni reżyserzy.

‒ Właściwości sztuki dramatyczno-teatralnej Norwida, życie człowieka przedstawiane w kategoriach dramatycznych, świat jako teatr, w którym rozgrywa się dramat ludzkiego życia – teatr świata w świecie teatru – odniesienia do dzieł Szekspira; nowatorstwo form dramatów norwidowskich.

‒ Dramaturgia Norwida na tle polskiego i europejskiego dramatu romantycznego.

‒ Dramaty Norwida i polski teatr monumentalny – inscenizacje Wilama Horzycy.

‒ Antyk u Norwida – losy tragiczne: Tyrteusz – symbol poety walczącego, Sparta vs Ateny; Kleopatra, Cezar, Marek Antoniusz – starcie dwóch cywilizacji (kultur) egipskiej i rzymskiej, tradycji i nowoczesności.

‒ Baśniowe losy polskich bohaterów (Krakus, Wanda).

‒ Konstrukcja postaci w dramatach Norwida.

‒ Struktura świata przedstawionego dramatów Norwida; specyfika „dyptyku” Za kulisamiTyrtej.

‒ Artysta jako główny bohater Za kulisami, Aktora i Pierścienia Wielkiej-Damy.

‒ Teatr – podmiotem świata przedstawionego dramatów Norwida; możliwość demaskowania teatralności świata za pomocą sztuki teatru – funkcja katarktyczna oraz swoisty środek kontroli społecznej.

‒ Teatr w teatrze.

‒ Norwida komedia poetycka, przenoszenie kategorii dramatycznych w tzw. sztukach współczesnych („Tragedia jest w historii, w życiu jest drama z komedią”).

Pierścień Wielkiej-Damy i jednoaktówki – cechy komedii biedermeierowskiej; „tragedia biała” kontra komedia buffa.

Zwolon – monolog idei (wg Norwida: monologia).

‒ Inscenizatorzy dramatów Norwida: Horzyca, Braun, Dejmek, Skuszanka, Zadara lub inni.

UWAGA: omówienie realizowanych sztuk – do wyboru piszącego.

 

Utwory literackie (do wyboru):

Utwory Norwida zamieszczone w: Cyprian Norwid, Pisma wszystkie, zebrał, tekst ustalił, wstępem i uwagami krytycznymi opatrzył J.W. Gomulicki, t. 4 i 5 (dramaty), t. 6 (proza), Warszawa 1971, Cyprian Norwid. Cztery dramaty, wybór, wstęp i oprac. K. Braun, Wrocław 2019, BN I, nr 322

Dramaty:

Aktor, Kleopatra i Cezar (oraz Wstęp), Krakus (oraz Do Krytyków), Miłość-czysta u kąpieli morskich, Noc tysiączna druga, Pierścień Wielkiej-Damy (oraz Wstęp), Tyrtej-Za kulisami, Wanda (oraz Przypisek Autora), Zwolon (oraz Do Czytelnika i Wstęp)

Oraz:

Białe kwiaty,

Notatki do „Dramatu rzymskiego”

Notatki do „komedii wysokiej

O deklamacji

O sztuce (Dla Polaków)

Prototypy formy

Słowo i litera

Sztuka w obliczu dziejów

Widowiska w ogóle uważane

 

Literatura przedmiotu:

W. Borowy, O Norwidzie, Warszawa 1960 (rozdz. O „Pierścieniu Wielkiej Damy”)

K. Braun, Niektóre aspekty teatralności Norwida, „Miesięcznik Literacki” 1970, nr 1

K. Braun, Cypriana Norwida teatr bez teatru, Warszawa 1971

K. Braun, Poetycki teatr Norwida, w: „Dramat życia prawdę wyrabiający”, red. M. Ingot, Wrocław 1985

K. Braun, Kulturowy wymiar „Za kulisami” Cypriana Norwida, „Tematy i Konteksty” 2013, nr 3, s. 302–313 https://repozytorium.ur.edu.pl/handle/item/447

K. Braun, Mój teatr Norwida, Rzeszów 2014 (cz. I i II; s. 55–165)

K. Braun, Przewodnik po twórczości dramaturgicznej Cypriana Norwida, Rzeszów 2020

Cyprian Norwid. W 150-lecie urodzin, red. M. Żmigrodzka, Warszawa 1973 (m.in. art. M. Głowińskiego)

W. Dudzik, Wilama Horzycy dramat niespełnienia (lata 1948-1959), Warszawa 1990, s. 199–227 (przy spisie inscenizacji zamieszczone obsady i skrócona bibliografia recenzji)

D. Falak, „Za kulisami” Norwida w inscenizacji Horzycy. Toruń 1946, „Pamiętnik Teatralny” 1965, z. 2

J.W. Gomulicki, O komediach C. Norwida, „Pamiętnik Teatralny” 1955, z. 2

J.W. Gomulicki, Miniatury dramatyczne, Warszawa 1968

J.W. Gomulicki, Zygzakiem. Szkice, wspomnienia, przekłady, Warszawa 1981 (m.in. art. Pierścień i zero, czyli o tragizmie „Pierścienia Wielkiej-Damy”)

J. Jakubowska, Elementy wizji teatralnej w historiozoficznych dramatach Norwida (na podstawie Wandy i Krakusa), „Przegląd Humanistyczny” 1970, nr 6

L. Krzemieniecki, Cypriana Norwida pojęcie dramatu („Za kulisami-Tyrtej”), „Litteraria. Prace Wrocławskiego Tow. Naukowego”, I, Wrocław 1969

L. Kuchtówna, Wielkie dni małej sceny. Wilam Horzyca w Teatrze Ziemi Pomorskiej w Toruniu (1945-1948), Wrocław 1972 (rozdz. dotyczący premiery Za kulisami)

M. Raszewska, Teatr Narodowy 1949–2004, Warszawa 2005 (rozdz. dotyczący dyrekcji Wilama Horzycy i Adama Hanuszkiewicza)

D. Ratajczakowa, Teatralność i sceniczność w: D. Ratajczakowa, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, Wrocław 2006, t. 1, s. 67–79

D. Ratajczakowa, Teatr jako interpretator dzieła literackiego, w: Problemy teorii dramatu i teatru, wybór i oprac. J. Degler, Wrocław 1988, s. 417–435 (oraz wyd. 2, zmienione i uzup., t. 2, Wrocław 2003, s. 223–248)

D. Ratajczakowa, Sługa dwóch panów: dwoisty żywot dramatu, „Teksty Drugie” 1990, nr 5–6; przedr. w: D. Ratajczakowa, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, Wrocław 2006, t. 1, s. 80–89 https://bazhum.muzhp.pl/czasopismo/302/?idno=7863

D. Ratajczakowa, „Małe Zwierciadło” Cypriana Norwida, „Poznańskie Studia Polonistyczne” 1997, t. 24, s. 129–150; przedr. w: D. Ratajczakowa, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, Wrocław 2006, t. 2, s. 86–101 http://encyklopediateatru.pl/ksiazka/172/w-krysztale-i-w-plomieniu-studi...

D. Ratajczakowa, Światoobraz komedii. Podłoże gatunku i jego przemiany w: D. Ratajczakowa, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, Wrocław 2006, t. 1, s. 233–256

D. Ratajczakowa, Drogocenny mit tragedii, w: Między teatrem a literaturą. Księga ofiarowana Profesorowi Januszowi Deglerowi w 65. rocznicę urodzin, red. A. Juzwenko i J. Miodek, Wrocław 2004, s. 97–116; D. Ratajczakowa, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, Wrocław 2006, t. 1, s. 135–154

D. Ratajczakowa, Arcydzieło biedermeieru? w: D. Ratajczakowa, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, Wrocław 2006, t. 2, s. 233–248 http://encyklopediateatru.pl/ksiazka/172/w-krysztale-i-w-plomieniu-studi...

I. Sławińska, O komediach Norwida, Rozprawy Wydz. Historyczno-Filozoficznego KUL, Nr 8, Lublin 1953

I. Sławińska, O terminologii badawczej Norwida: szkic problematyki badawczej, „Pamiętnik Literacki” 1968, nr 4, s. 65–80 https://bazhum.muzhp.pl/czasopismo/8/?idno=289

I. Sławińska, Reżyserska ręka Norwida, Kraków 1971

I. Sławińska, „Krakus” Norwida w życiu teatralnym Młodej Polski, „Pamiętnik Teatralny” 1973, z. 2, s. 205–232 https://bazhum.muzhp.pl/czasopismo/8/?idno=7104

Z. Szmydtowa, O misteriach Cypriana Norwida, Warszawa 1932

S. Świontek, Paraboliczność struktury scenicznej „Pierścienia Wielkiej Damy” C. Norwida, w: Dramat i teatr, red. J. Trzynadlowski, Wrocław 1967

S. Świontek, Biała tragedia Norwida, w: „Z polskich studiów slawistycznych”, S. 4: Nauka o Literaturze, Warszawa 1972

S. Świontek, Technika paraboli i przybliżenia u Norwida-dramaturga, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego”, s. I, z. 50, Łódź 1979

S. Świontek, Ironiczna przypowieść Norwida, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria” 1981, z. 2, s. 123–130

S. Świontek, Norwidowski teatr świata, Łódź 1983

S. Świontek, Wstęp do: C. Norwid, Pierścień Wielkiej-Damy czyli Ex-machina-Durejko, oprac. S. Świontek, BN, seria I, nr 274, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1990

J. Zach-Błońska, Monolog różnogłosy. O dramatach współczesnych Cypriana Norwida, Kraków 1993.

E. Żwirkowska, Tragedia kultur. Studium o tragedii historycznej Cypriana Kamila Norwida „Kleopatra i Cezar”, Lublin 1991

 

Wykazy premier znajduje się na internetowej stronie Encyklopedii Teatru Polskiego - https://www.encyklopediateatru.pl/, przy każdej premierze (po 2003 roku) znajduje się obszerny wybór recenzji prasowych oraz wywiadów z twórcami spektakli.

Na wortalu Instytutu Teatralnego w Warszawie:  www.e-teatr.pl znajdują się informacje dotyczące bieżących premier, także artykuły, recenzje i rozmowy z prasy bieżącej

Od nr. 1/2012 „Teatru” w Internecie dostępne są wybrane artykuły z bieżących numerów na stronie www.teatr-pismo.pl; na tej samej stronie dostępny jest spis zawartości pisma od początku jego istnienia.

Wybrane artykuły z „Didaskaliów” dostępne są w Internecie na stronie www.didaskalia.pl; od stycznia 2020 „Didaskalia” wydawane są w wersji internetowej

Wybrane artykuły z „Dialogu” dostępne są w Internecie na stronie www.dialog-pismo.pl

Spisy treści czasopism teatralnych od 2000 roku dostępne są na stronie internetowej http://katalog.czasopism.pl

Na wortalu „www.teatralny.pl” znajdują się recenzje wybranych spektakli, komentarze, wywiady i artykuły tematyczne od 2013.

Artykułów i recenzji można też szukać na stronie https://teatrdlawszystkich.eu (poprzednio „teatr dla was”, z którego teksty pozostały na e-teatrze w dziale recenzji)